Queren os galegos falar galego ou non?

A resposta dependerá de como se interprete a historia da Galiza e da língua galega.  Se partimos de que a Galiza foi a vítima maltratada e asoballada por Castela, e de que lle tiraron pola forza o idioma galego e lle proibiron falalo e escrevelo, entón o que mais quererían eses galegos aldraxados e forzados a renunciar ao deles sería recuperar a língua que lles furtaran, e estarían debecendo por falala e virala a língua principal da Galiza.  Se partimos, en troques, de que por circunstancias históricas tais como casamentos entre as familias reais, que era como se construian os reinos moitas veces, a Galiza, a diferencia da Cataluña e do País Basco, ficou nalgun momento formando parte do reino de Castela e León e afastada de Portugal, que tiña a mesma língua, o lóxico é que sucedese o que sucedeu, que o castelán virase mais cada vez a língua rica, desenvolvida e desexável, e o galego a língua inculta e agreste que só falaban os aldeáns porque non sabían falar outra cousa e que mudaban polo castelán axiña que podían porque esa era a língua normal e o galego a língua pobre e abandonada que xa non servía.

Até aló polos anos oitenta, a situación estaba moi clara.  A clase meia e alta das cidades da Galiza falaba castelán e desprezaba o galego, nas aldeas e vilas rurais falábase sobretudo o galego, ainda que a clase meia das vilas tamén falase o castelán (exclusivamente ou deixando o galego para dentro da casa e o castelán para fora), e nos bairros das cidades predomiñaba o galego.  Mas alguns deses bairros estaban moi adentro das cidades.  Na Coruña, por exemplo, a xente ¨de bairro¨ moraba entre as rúas mais elegantes.  Entre a rúa de San Andrés, que era a mais comercial e dinámica da Coruña da miña infancia e mocedade, e o mar do Orzán, había varias rúas de clase mais baixa nas que se falaba galego nas tendas, no bares e seguro que nas casas tamén.  Eu escoitei na Coruña tanto galego como castelán, pero nunca sentin a ninguén afirmar que querería ler en galego, estudar o galego e, menos ainda, estudar en galego.

Antes de que a Galiza virase unha autonomía, o galego falábase ainda moito, mas era sinónimo de ser da aldea e peilaroco, brután e ignorante.  En cuase todos os países do mundo o habitante da cidade considérase mais refinado que o do campo, pero na Galiza o prexuízo contra os da aldea foi extremado e mesmo agravado polo feito de que falaban galego.  O de falar galego marcaba aos da aldea como noutros países marcaba a cór da pel.  Era motivo de segregación e inferiorización.  Daba vergoña.

Cando eu descobrin o mundo da aldea nas miñas estadías de moza en Ribadeume, perto das Pontes, notei axiña que aquel mundo tiña pouco en común có da capital e mesmo a xente parecía de outra raza.  O ¨gallego cerrado¨ que falaban soaba a língua auténtica, con música propria, sen mezcla do castelán como o que se falaba na cidade.  Ese era o galego que eu quería aprender, como o de Rosalía e Curros. O outro, o mezclado, nunca quixen aprendelo nen falalo.

Naqueles anos dos cincuenta aos oitenta mais ou menos, había tamén o galego dos galeguistas, cuase todos de clase meia urbana, nacidos en familias castelán-falantes  e que, como eu, aprenderan o galego porque quixeran facelo ainda que non fose a sua língua materna e principal.  Estes eran tamén os únicos que escrevían en língua galega: a escrita desaparecera por completo, ou nunca chegara a habela, e ninguén sabía como escrever o galego.  Até que mais adiante se impuxo unha normativa, cadaquén escrevía como lle parecía, ainda que seguindo a convención ortográfica iniciada polos escritores do dezanove de usar o x para o son sh e o h intermedio para o son nasal.  O resultado talvez fose caótico, pero non semellaba mais caótico que o que veu depois, e tiña mais alento.  Mas xa daquela os que falaban ou falaran o galego das aldeas comentaban que  non era o dos galeguistas, e que eles o dos galeguistas non o entendían.  Non o dicían como crítica, senon como realidade: se os que sabían desas cousas dicían que iso era o galego, sería, mas non se lles parecía ao que eles coñecían.

A cuestión da falta de língua escrita no galego foi unha das moitas que non se prantexaron en serio e se taparon os ollos para non vela.  Na historia que se contou do que acontecera coa língua botóuselle a culpa de que non se falase e escrevese con normalidade ao réxime franquista, que, según ese relato, proibira que se usase, e a que os pais da aldea deixaran de lles falar en galego aos fillos.  Culpouse tamén aos mestres, porque ensinaran en castelán aos galego-falantes.  E como poderían ter ensinado unha língua que se transmitía oralmente e non se escrevía?  O mais surprendente foi que se culpou da desaparición ou morte do galego xustamente aos que seguiran falándoo cando os demais o abandonaran.  O lóxico tería sido que, se de verdade se quería livrar da morte á língua galega e tirala do desprezo e abandono en que ficara sumida durante moitos séculos, se acudise ao caudal de língua que ainda había nas aldeas e se reforzase tomándoo de base, mas a segregación continuou.  Como non se quixo profundizar nen ver a verdade e se aplicaron teorías que non cadraban coa realidade, as pautas psicolóxicas non mudaron, e seguiu o desprezo a todo o da aldea.  O galego que os da cidade estaban dispostos a aprender e ensinar non era o aldeán, senon un que soase ¨fino¨, a castelán.  Foi como se onde había segregación entre os brancos e os pretos se tentase solucionar o problema pintándolles o rosto de branco aos pretos.  Na Galiza quíxose prestixiar e impor a língua galega pintándoa e disfarzándoa de língua castellana para que non dese vergoña.

Os que pensaron que sería moi doado impor o galego dándolle prestixio e meténdoo no ensino oficial, cando foron vendo que a língua seguía apagándose botáronlle a culpa  ao ¨auto-odio¨, a que os galegos non querían o deles.  Comparouse có que facían os cataláns e, nesa comparanza, os galegos quedaban como colonizados submisos frente a uns cataláns que non se deixaran vencer.  Mas, tendo en conta as diferencias históricas entre Cataluña e Galiza, o notável é que o galego non morrese hai moitos séculos e que os galegos o conservasen.  Eu inclínome a crer que os galegos queren que o galego viva, e que ese sentir ten forza, mas habería que enfocar a cuestión da língua de outro xeito.

Seguiremos falando do galego.

Xaneiro do 2017

Advertisements
Advertisements
%d bloggers like this: